Iława

 


Iława ( (niem. , prus. Īlawa) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim; siedziba władz powiatu. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego. Miasto jest położone nad południowym krańcem jeziora Jeziorak (Pojezierze Iławskie) oraz nad rzeką Iławką. Iława jest również ośrodkiem wypoczynkowym, sportowym i turystycznym. Znajduje się na terenie Zielonych Płuc Polski.

Warunki naturalne

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 21,88&nbsp;km²<ref></ref>, lokuje miasto na trzeciej pozycji w woj. warmińsko-mazurskim oraz piątym co do liczby mieszkańców.
Iława i okolice leżą na pofałdowanych terenach morenowych i sandrowych, wyróżniających się urozmaiconymi formami rzeźby. W obrębie miasta, na jeziorze Jeziorak (najdłuższe jezioro w Polsce oraz szóste co do wielkości) znajduje się duża wyspa Wielka Żuława z reliktami staropruskiego grodu. W okolicach miasta, na terenach sandrowych, znajdują się jeziora, głównie rynnowe, otoczone znacznymi kompleksami leśnymi.W samej Iławie oprócz wspomnianego Jezioraka jest jeszcze kilkanaście mniejszych jezior (m.in. Mały Jeziorak, Iławskie, Dół). Malowniczo położone jeziora i rzeki Pojezierza Iławskiego tworzą wraz z Kanałem Elbląskim szeroki system żeglugi śródlądowej, łączącej okoliczne zbiorniki wodne. Kanał ten umożliwia dopłynięcie z Iławy aż do Morza Bałtyckiego.

Przyroda

W okolicy Iławy znajduje się:

W Iławie działa Ośrodek Edukacji Ekologicznej.

Historia


, jezioro Jeziorak, Dworzec Iława Miasto, Koszary, Przystań

W maju 1920 w Iławie przebywał Stefan Żeromski, który uczestniczył w wiecach, przekonując mieszkańców Warmii oraz Powiśla do głosowania w plebiscycie za przyłączenia tych ziem do Polski. Aby upamiętnić pobyt pisarza, wybudowano pomnik na jego cześć.

Jeszcze przed II wojną światową na terenie miasta natrafiono na tzw. "grób księżniczki". Wiek znaleziska datowany jest na I – IV wiek, kiedy tereny te znajdowały się pod wpływami rzymskimi. Znaleziono w nim liczne ozdoby oraz pięknie zdobioną wazę typu sigillata terra, importowaną z Galii, która była wówczas jedną z rzymskich prowincji.

W latach 80. XX wieku w iławskim zakładzie karnym byli internowani m.in.: Antoni Macierewicz, Bronisław Geremek, Ryszard Kalinowski, Jan Samsonowicz, Tadeusz Syryjczyk, Tadeusz Witkowski.

Toponimia

Najstarsza forma nazwy Iławy to łacińskie Ylavia. Ta właśnie forma pojawiła się na dokumencie lokacyjnym z 1317 r. W późniejszych dokumentach z 1333 oraz 1334 r. widnieje Ylav, natomiast w dokumencie z 1338 r. odmiana Ylau. W XV wieku pojawiła się forma Ylow oraz Ylow Thethonicalis. W latach 1430 i 1438 dokumenty, które wystawił komtur dzierzgoński mówiły o Deutschen Ylaw. W latach 1443, 1457 oraz 1458 r. miasto nazwano Ylaw, a w 1456 przyjęła się forma Ilau, następnie w 1459 r. zmieniono ją na Eylaw. W 1457 r. używa się nazwy Deutze Eylau, a w 1468 r. jej inna forma Dwetsch Eylau. Między XVI a XVII wiekiem występują nazwy Teutschen Eylau, Deutscheneylau oraz Theuto Ilavia. W XVIII wieku przyjęto powszechnie obowiązującą aż do 1933 r. formę Deutsch Eylau. 1 stycznia 1934 r. zmieniono oficjalną nazwę na Stadt Deutsch Eylau (Stadt – niem. miasto), a od 1945 r. oficjalna nazwa miasta to Iława.

Symbole miasta

Architektura

, u góry widoczne Stare Miasto, a na dole Gajerek na rzece Iławce

Układ urbanistyczny

Układ urbanistyczny Iławy został wpisany do rejestru zabytków<ref>warmiński rejestr zabytków KOBiDZ, nr rej. 516 (I/8) z 30.12.1957</ref>.

Zabytki

Podczas ostatniej wojny (a raczej tuż po niej, po wkroczeniu Rosjan) została zniszczona większa część zabudowy ówczesnej Iławy.

Lista zabytków rejestrowanych<ref>"Krajowy Rejestr Zabytków</ref>:

Obiekty historyczne

przy dworcu Iława Główna

Gospodarka

W Iławie rozwija się przemysł spożywczy (reprezentowany przez zakład przemysłu ziemniaczanego, zakład drobiarski), drzewny, meblarski, chemiczny (reprezentowany przez zakład perfumeryjny), materiałów budowlanych oraz firmy budowlane. Dużą rolę w gospodarce miasta odgrywa obsługa ruchu turystycznego.
O rozwój lokalnej przedsiębiorczości dbają Iławska Izba Gospodarcza oraz Fundacja Rozwoju Warmii i Mazur.

Bezrobocie

Bezrobocie w mieście wg Powiatowego Urzędu Pracy w Iławie:

!Opis Ogółem W tym kobiet z prawem do zasiłku W tym kobiet

jednostka osób osób osób osób

maj 2006 r. 2&nbsp;522 1511 692 297

lipiec 2006 r. 2&nbsp;320 1465 578 283

sierpień 2006 r. 2&nbsp;346 1493 422 272

wrzesień 2006 r. 2&nbsp;181 1393 469 242

październik 2006 r. 2&nbsp;107 1377 452 234

luty 2007 r. 2&nbsp;126 1299 500 238
}

Demografia

Dane z 30 czerwca 2009<ref></ref>:
!Opis 2Ogółem 2Kobiety 2Mężczyźni

jednostka osób % osób % osób %

populacja 32&nbsp;349 100 16&nbsp;975 52,2 15&nbsp;516 47,8

gęstość zaludnienia
(mieszk./km²) 2 1485 2 775,8 2 709,1
}

Według danych z 30 czerwca 2008 miasto miało 33&nbsp;775 mieszkańców.

Turystyka i sport

Huberta Wagnera 18 sierpnia 2005 r. w hali sportowo-widowiskowej

Iława jest dużym ośrodkiem sportów wodnych. W mieście działa wiele przystani jachtowych i wypożyczalni sprzętu wodnego. Mieszkańcy mogą korzystać również z wypożyczalni rowerów i znajdujących się w okolicy miasta ośrodków jeździeckich. Obiektami sportowymi w Iławie są m.in. kompleksowo wyposażony Stadion Miejski (odbył się tutaj m.in. pierwszy na Warmii i Mazurach mecz piłki nożnej reprezentacji Polski: Polska – Łotwa), nowoczesna hala sportowo-widowiskowa (odbyło się tu wiele meczów reprezentacji Polski w różnych dyscyplinach: tenisie stołowym kobiet i mężczyzn, siatkówce, piłce ręcznej i innych imprez sportowych rangi międzynarodowej lub ogólnopolskiej), korty tenisowe położone w lasku przy stadionie miejskim. W Iławie prężnie działa Iławskie Centrum Sportu Turystyki i Rekreacji, które wspiera działalność różnych sekcji sportowych.
– Klub Sportowy "Jeziorak" – sekcje: piłka nożna (obecnie 2 liga), piłka ręczna, lekkoatletyka, karate, kick-boxing, taekwondo. Inne kluby w Iławie to m.in: MKS "Zryw-Volley" (siatkówka), ITW "WIR" (wioślarstwo), TTZ (tenis ziemny), ITR (tenis stołowy), MOS "Gul" (żeglarstwo, windsurfing), UKS "Gracja" (taniec towarzyski), LOK (strzelectwo pneumatyczne, modelarstwo), SKKK ( karate kyokushin).

Szlaki turystyczne

Szlaki turystyczne przechodzące przez miasto<ref>Na podstawie oficjalnej strony internetowej miasta</ref>:

Piesze

!Nazwa
!Długość
!Trasa

Żółty
align="center"12,1 km
Dworzec PKP Iława Główna, Jezioro Łęckie, Jezioro Czerwone, Katarzynki – leśniczówka, Ostrów, Jezioro Radomno, wieś Radomno

Żółty w kierunku północno-wschodnim
align="center"28,3&nbsp;km
Dworzec PKP Iława Główna, Szałkowo, Tynwałd, Frednowy, Wiewiórka, Samborowo

Zielony ("Napoleoński")
align="center"12&nbsp;km
41,3&nbsp;km
1. Dworzec PKP Iława Główna, Jezioro Silm, Kamionka, zamek w Szymbarku
2. Szymbark, Piotrkowo, Jezioro Czerwica, Kamieniec

Niebieski
align="center"26&nbsp;km
Dworzec PKP Iława Główna, Sarnówek, zatoka Widłągi, Rożek, Siemiany

Historyczno-przyrodniczy
align="center"35&nbsp;km
Iława, Jezioro Silm, Kamionka, Szymbark, Stawki, Gardzień, Piotrkowo, Januszewo, Jezioro Merynos, Olbrachtowo, Kamieniec
}

Kajakowe

Nad Jeziorakiem i w Iławie dwa razy gościł Papież Jan Paweł II - w 1959 roku jako biskup krakowski i w 1973 jako kardynał.W 1999 roku dla uczczenia jego pobytu, otwarto kajakowy szlak wodny. Jego trasa wiedzie z Ostródy przez Miłomłyn, Siemiany, Gizerek do Iławy.


! width="90" Nazwa
! width="60" Długość
!Trasa

Szlak kajakowy Iława-Stare Jabłonki
align="center"73,3&nbsp;km
Rzeką Iławką (18&nbsp;km), Drwęcą przez Jezioro Drwęckie do Ostródy (38&nbsp;km), przez: Jezioro Pauzeńskie, jezioro Szeląg Wielki, jezioro Szeląg Mały do Starych Jabłonek (17,3&nbsp;km)

Szlak kajakowy Stare Jabłonki – Miłomłyn – Iława
align="center"63,4&nbsp;km
Stare Jabłonki, jezioro Szeląg Mały, jezioro Szeląg Wielki, Jezioro Pauzeńskie, Ostróda (17,3&nbsp;km), Jezioro Drwęckie, kanałem Ostródzko-Elbląskim do Miłomłyna (13,9&nbsp;km), Kanałem Iławskim do jeziora Jeziorak, Chmielówka, Makowo, Szałkowo, Iława (32,2&nbsp;km) lub odgałęzieniem w kierunku Zalewa (17,7&nbsp;km)

Szlak kajakowy Iława-Iława
align="center"136,7&nbsp;km
Rzeka Iławka, Drwęca, przez: Jezioro Drwęckie, Ostródę, jezioro Szeląg Duży, jezioro Szeląg Mały do Starych Jabłonek, Kanałem Elbląskim do Miłomłyna, Kanałem Iławskim, jezioro Dauby do jeziora Jeziorak i do Iławy

Szlak kajakowy "Pętla Toruńska"
align="center"483
z Iławy Iławką do Drwęcy (18&nbsp;km), Drwęcą do Torunia (158&nbsp;km), przez Bratian, Nowe Miasto Lubawskie, Kurzętnik, Brodnicę, Golub Dobrzyń, Lubicz, Toruń, Wisłą do Elbląga przez Chełmno, Świecie, Grudziądz, Gniew, Białą Górę (155&nbsp;km), Nogatem przez Malbork (51&nbsp;km), Kanałem Jagiellońskim do Elbląga (6&nbsp;km) i przez pochylnie Kanałem Elbląskim do Jezioraka i Iławy (95&nbsp;km)
}

Kultura

Życie kulturalne

i zabytkowy młyn elektryczny

Świętem Miasta jest 11 czerwca upamiętniający lokację Iławy w 1305 roku<ref>§4. Statut Miasta Iławy (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2003 r., Nr 81 poz. 1176)</ref>.

Większości imprez kulturalnych w mieście patronuje Iławskie Centrum Kultury. Imprezy, festyny i zabawy sportowo-rekreacyjne o znaczeniu ponadlokalnym, sprawiają, że każdego lata odwiedzają to miasto turyści. Iława organizuje międzynarodowy festiwal jazzu tradycyjnego Złota Tarka, odbywający się w połowie sierpnia w miejskim amfiteatrze nad Małym Jeziorakiem. Tradycją staje się również festiwal muzyki szantowej Jeziorak Shanties Meeting oraz organizowany przez Młodzieżową Radę Miasta Iława ogólnopolski festiwal młodzieżowych grup rockowych Fama Rock Festival. W ramach Centrum działa wiele kół zainteresowań, między innymi plastyczne, rzeźbiarskie, taneczne, teatralne, szachowe oraz numizmatyczne. Podobny profil działalności ma Spółdzielczy Dom Kultury Polanka. Ponadto w Iławie funkcjonuje Młodzieżowa Orkiestra Dęta i katolicki zespół Credo. Mieszkańcy mogą korzystać z Kino-Teatru "Pasja", 2 miejskich bibliotek publicznych i 2 galerii sztuki.

W Iławie działa chór Camerata.

Media lokalne

Prasa lokalna:
  • Kurier Iławski
  • Gazeta Iławska, dodatek tygodniowy do Gazety Olsztyńskiej
  • Echo Iławy
  • Bezpłatny Miesięcznik Panorama Regionu
Prasa urzędowa:
  • Biuletyn Urzędu Miasta w Iławie
Radio:
  • Radio Eska Iława 89 FM
  • Radio Planeta Iława 90.20 FM
Telewizja:
  • Iławska Telewizja Internetowa ilawatv.pl

Iława w kulturze

W 1974 roku na wyspie Wielka Żuława nagrywano film "Gniazdo" reżyserii Jana Rybkowskiego<ref>Szlakiem filmowym: Iława i Gniazdo</ref>, opowiadający o pierwszych latach państwa polskiego.

W kwietniu 1976 na recital do Iławy przyjechał prozaik i poeta Edward Stachura.
W Iławie i nad Jeziorakiem rozgrywała się akcja dwóch przygód "Pana Samochodzika" – "Nowe przygody Pana Samochodzika" oraz "Pan Samochodzik i złota rękawica" autorstwa Zbigniewa Nienackiego<ref>Pan Samochodzik na Mazurach Zachodnich – fragmenty powieści odnoszące się do pobytu bohatera w Iławie i Ostródzie</ref>.

Edukacja

Szkoły podstawowe


  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marii Konopnickiej
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 3 im. Polskich Olimpijczyków
  • Samorządowa Szkoła Podstawowa nr 4
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
  • Szkoła Podstawowa w CKU nr1 (Z.K.)

Gimnazja

  • Gimnazjum nr 1
  • Gimnazjum nr 2
  • Gimnazjum Specjalne
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
  • Gimnazjum Publiczne w Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Stefana Żeromskiego
  • Gimnazjum dla dorosłych w CKU nr1 (Z.K.)
  • Gimnazjum dla dorosłych w Centrum Edukacji

Szkoły ponadgimnazjalne

  • Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego w Zespole Szkół Ogólnokształcących im. Stefana Żeromskiego
  • Zespół Szkół im. Bohaterów Września 1939 Roku
  • Zespół Szkół im. Konstytucji 3 maja
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy
  • Zespół Szkół im.I.Kosmowskiej
  • Centrum Edukacji
  • Centrum Edukacji Dorosłych "Alfa"
  • Centrum Edukacji Zawodowej
  • CKU nr1(w Z.K.)

Szkoły wyższe

  • Szkoła Wyższa im. Pawła Włodkowica w Płocku, filia w Iławie.
  • Politechnika Gdańska- Ośrodek Doświadczalny Wydziału Oceanotechniki i Okrętownictwa w Iławie.
  • Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu – Zakład Hydrobiologii (Stacja Limnologiczna) w Iławie.
  • Akademia Morska w Gdyni – Badawczo-Szkoleniowy Ośrodek Manewrowania Statkami (Szkoła Kapitanów) w Iławie.
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Iławie Uniwersytetu K.Wielkiego w Bydgoszczy.

Szkoły Artystyczne

Wspólnoty religijne


Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i wspólnoty:

Kaplice

  • Kaplica pw. św. Eugeniusza de Mazenoda (Z.K.)
  • Kaplica pw. św. Brata Alberta
  • Kaplica pw. św. Łazarza
  • Kaplica szpitalna

Administracja


Iława ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy Iławy wybierają do swojej Rady Miejskiej 21 radnych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest Urząd Miasta mieszczący się w miejskim ratuszu przy ulicy Niepodległości.

Miasto jest siedzibą Starostwa Powiatu Iławskiego. W mieście znajduje się także siedziba wiejskiej gminy Iława.

Mieszkańcy Iławy wybierają parlamentarzystów z okręgu wyborczego Elbląg.

Miasta partnerskie

{ class="toccolours" style="margin: 0;background:#f8f8f8;" align="center"
bgcolor=#e6e6e6
! Miasto
! Kraj
! Data podpisania umowy
align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
&nbsp;Gargždai align="center" 30.05.1998
align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
&nbsp;Herborn align="center" 21.11.1998
align="left" style="font-size: 90%;background:#ffffff;"
&nbsp;Tholen align="center" 1.06.1994
}

Transport


Znaczący węzeł drogowy województwa warmińsko-mazurskiego. W mieście krzyżują się następujące drogi krajowe i wojewódzkie:

Iława jest ważnym węzłem kolejowym, posiada połączenia kolejowe z wieloma miastami:

Miasto posiada dwa dworce kolejowe:

W Iławie jest 11 rond. Na terenie Iławy funkcjonuje Zakład Komunikacji Miejskiej.

Iławianie

Lista osób urodzonych w Iławie, które mają biogram na stronach Wikipedii (wg daty urodzenia):

Zobacz też

Linki zewnętrzne

  • Oficjalna strona miasta
  • Wirtualny spacer po Iławie
  • Historia Żydów w Iławie na portalu Wirtualny Sztetl



Iława
Iława
Iława